Neumagen-Drohn en de Romeinen

Neumagen-Dhron lijkt op het eerste gezicht een rustig Moezeldorp, maar onder de grond schuilt een uitzonderlijk rijke Romeinse geschiedenis. Het dorp, dat zich met trots de oudste wijnplaats van Duitsland noemt, lag in de Romeinse tijd aan een belangrijke handelsroute tussen Trier en Mainz. Daardoor groeide het uit tot een welvarende nederzetting waar handel, wijnbouw en scheepvaart een belangrijke rol speelden.

Neumagen-Dhron is vooral beroemd geworden door de spectaculaire vondst van tientallen Romeinse grafmonumenten. Deze rijk versierde grafstenen en reliëfs tonen het dagelijks leven van bijna 2.000 jaar geleden: wijnhandelaren, schippers, ambachtslieden, jachttaferelen en feestmaaltijden. Wereldberoemd is het reliëf van het Neumagener Wijnschip, waarop een Romeins vrachtschip met wijnvaten is afgebeeld. Het origineel bevindt zich in het Rheinisches Landesmuseum in Trier, terwijl in Neumagen-Dhron een replica en zelfs een varende reconstructie te zien zijn.



Bij opgravingen werden daarnaast de resten ontdekt van een laat-Romeins kastell, een grote villa rustica, graven en delen van de Romeinse weg. Opvallend is dat veel van de grafmonumenten in de 4e eeuw werden hergebruikt als bouwmateriaal voor de vesting. Dankzij dat 'Romeinse hergebruik' zijn de reliëfs bewaard gebleven en vormen ze tegenwoordig een van de belangrijkste verzamelingen Romeinse grafkunst ten noorden van de Alpen. Daarom wordt Neumagen-Dhron ook wel het 'Rijnlandse Pergamon' genoemd.

Je kunt hier de Lauschtour gebruiken - start bij voorkeur bij het info punt voor het toerisme - volg de markereningen in de straat.
Je loopt een rondje binnen/buiten het oudste deel van de stad.

Gratis audio guide Lauschtour

Je kunt de Lauschtour app gratis downloaden bij de playstore (Android) of appstore (apple)

Villa Rustica kun je beluisteren bij 1 van de luisterpunten (Luisterpunten aan de Moezel-fietsroute)

De app geeft in het Nederlands een rondleiding

Het wijnschip van Neumagen-Drohn

Het Romeinse wijnschip van Neumagen-Dhron is misschien wel het bekendste symbool van de Moezel. Het is niet zomaar een schip, maar een grafmonument dat bijna 1.800 jaar geleden werd gemaakt voor een rijke wijnhandelaar of wijnboer.

Het grafmonument

Rond het jaar 220 na Christus liet een welgestelde wijnhandelaar een indrukwekkend grafmonument maken. De steenhouwer beeldde zijn beroep uit in de vorm van een schip vol wijnvaten. Het origineel werd in 1878 in Neumagen gevonden en is tegenwoordig te bewonderen in het Rheinisches Landesmuseum in Trier. In Neumagen-Dhron staat een natuurgetrouwe replica.

Een drijvende wijnhandel

Het schip was ongeveer drie meter lang en vervoerde veertien grote wijnamforen. De amforen waren verpakt in een gevlochten beschermnet, zodat ze tijdens het vervoer niet konden breken. De Moezel vormde in de Romeinse tijd een belangrijke handelsroute tussen de wijngebieden en steden als Augusta Treverorum (Trier) en verder richting de Rijn.

Opvallend zijn de hoge boegen met drakenkoppen en de grote geschilderde ogen aan beide zijden van het schip. Volgens de Romeinse traditie moesten deze kwade geesten afweren en het schip beschermen tijdens de reis.

Hoe zag het schip eruit?

Op het monument is vooral de lading afgebeeld. Archeologen hebben het reliëf gecombineerd met vondsten van Romeinse scheepswrakken om een reconstructie van het schip te maken. Waarschijnlijk was het een platbodemschip, ideaal voor de ondiepe Moezel. Het had een lengte van ongeveer 18 tot 20 meter, werd geroeid door meerdere bemanningsleden en kon ook gebruikmaken van een zeil wanneer de wind gunstig stond.

Een symbool van de Romeinse Moezel

Het wijnschip laat zien hoe belangrijk de wijnbouw al bijna tweeduizend jaar geleden was. De Romeinen introduceerden de wijnbouw op grote schaal langs de Moezel en vervoerden hun wijn per schip naar heel het Romeinse Rijk. Zonder de rivier zou deze handel nauwelijks mogelijk zijn geweest.

Vandaag de dag is het wijnschip van Neumagen-Dhron hét symbool van de Romeinse wijncultuur aan de Moezel. Het herinnert eraan dat de regio al in de Romeinse tijd bekendstond om haar wijn en dat de Moezel toen al een drukbevaren handelsroute was. Veel van de huidige wijndorpen, waaronder Neumagen-Dhron en Mehring, bouwen nog altijd voort op die bijna tweeduizend jaar oude traditie.

In de haven van Neumagen ligt in de zomerperiode De Stella Noviomagi

De Stella Noviomagi is een natuurgetrouwe reconstructie van het beroemde Romeinse wijnschip van Neumagen-Dhron. Het schip werd gebouwd naar het voorbeeld van het grafmonument van een Romeinse wijnhandelaar uit de derde eeuw na Christus, dat in Neumagen werd gevonden. De naam Stella Noviomagi betekent 'Ster van Neumagen'.

De houten replica werd in slechts twee jaar gebouwd met steun van de Europese Unie, de deelstaat Rijnland-Palts en de gemeente Neumagen-Dhron. Het schip werd in 2007 te water gelaten en is tegenwoordig een van de grootste publiekstrekkers van het dorp.

Met een lengte van 17,95 meter, een breedte van 4,20 meter en een hoogte van 3,90 meter biedt de Stella Noviomagi plaats aan 40 passagiers. Het schip weegt ongeveer 14 ton en wordt aangedreven door twee dieselmotoren van 55 pk. Bij speciale gelegenheden kan het echter ook, net als in de Romeinse tijd, met roeiriemen worden voortbewogen door een getrainde bemanning.

Een tocht met de Stella Noviomagi geeft een unieke indruk van hoe de Romeinen bijna tweeduizend jaar geleden over de Moezel voeren. De replica brengt de rijke geschiedenis van de wijnhandel en de scheepvaart op de Moezel weer tot leven en laat bezoekers ervaren hoe belangrijk de rivier destijds was als handelsroute voor de beroemde Moezelwijnen.

De rode Toren
De Rode Toren (Roter Turm) is het meest opvallende overblijfsel van het Romeinse fort van Neumagen-Dhron. Hoewel de toren tegenwoordig grotendeels een middeleeuws uiterlijk heeft, rust hij op de fundamenten van een Romeinse verdedigingstoren uit de 1e tot en met de 3e eeuw na Christus.

Het Romeinse fort maakte deel uit van een verdedigingslinie langs de Moezel en moest de belangrijke handelsroute over de rivier beschermen. Soldaten hielden vanaf de torens toezicht op het scheepvaartverkeer en bewaakten de oversteekplaatsen en de handelswegen.

De bouwtechniek van de Romeinen was bijzonder. De vestingmuren bestonden uit een dubbele stenen muur, waarbij de ruimte ertussen werd opgevuld met een mengsel van kalkmortel en kleinere stenen. In de funderingen werden bovendien hergebruikte bouwstenen verwerkt, waaronder delen van grafmonumenten die vanuit Trier over de Moezel naar Neumagen waren vervoerd.

Van het oorspronkelijke fort is tegenwoordig nog maar weinig zichtbaar. De Rode Toren herinnert echter nog altijd aan de tijd waarin Neumagen een belangrijke Romeinse nederzetting en handelsplaats was. De rode kleur is een moderne reconstructie die laat zien hoe de toren er in de Romeinse tijd mogelijk heeft uitgezien. Samen met de reconstructies van de vesting geeft de toren een indruk van de omvang van het fort, dat de wijnhandel en de scheepvaart op de Moezel bijna tweeduizend jaar geleden beschermde.

De Romeinse vesting Neumagen

De Romeinse vesting van Neumagen

De Romeinse vesting van Neumagen (Noviomagus) werd in de 4e eeuw na Christus gebouwd om de inwoners en de belangrijke handelsroute langs de Moezel te beschermen. In een tijd waarin het Romeinse Rijk steeds vaker werd bedreigd door invallen van Germaanse stammen, kreeg de verdediging van de rivier een hoge prioriteit.

De vesting werd omgeven door dikke natuurstenen muren met meerdere ronde verdedigingstorens en twee grote toegangspoorten. De poortgebouwen waren indrukwekkend: de rechthoekige torens bereikten een hoogte van acht tot tien meter. Voor de poorten lagen ondiepe grachten, terwijl de hoge muren aanvallen met stormladders en stormrammen moesten afslaan. Op de brede weergangen konden soldaten zich veilig verplaatsen en de vesting verdedigen.

De Romeinse soldaten die hier gelegerd waren, hielden niet alleen toezicht op de Moezel en de handelsroute tussen Trier en Koblenz, maar beschermden ook de bevolking van Noviomagus. Vanuit de torens hadden zij een uitstekend uitzicht over de rivier en de omgeving. Met pijl en boog konden zij vijanden al op grote afstand onder vuur nemen.

Het dagelijkse leven van de soldaten stond in het teken van discipline. De dag begon bij zonsopgang met een ochtendappel, gevolgd door exercities, wapenonderhoud en militaire training. Pas in de vroege middag eindigde de dienst.

Van de oorspronkelijke vesting is tegenwoordig nog slechts een klein deel bewaard gebleven. Toch geven de overgebleven fundamenten, de Rode Toren en de reconstructies een goed beeld van hoe indrukwekkend deze Romeinse vesting bijna 1.700 jaar geleden moet zijn geweest. Ze herinneren aan de strategische betekenis van Neumagen als belangrijke handels- én verdedigingsplaats aan de Moezel.

De beer en het everzwijn

De beeldengroep toont een beer die een everzwijn van achteren aanvalt. Het tafereel symboliseert de eeuwige strijd tussen leven en dood, een veelvoorkomend thema in de Romeinse grafkunst.

Het oorspronkelijke beeld werd in 1878 gevonden in het laat-Romeinse fort van Noviomagus (het huidige Neumagen-Dhron). Bij de ontdekking lag het monument in meerdere stukken. De koppen van de beer en het everzwijn en de linker voorpoot van de beer waren verdwenen en zijn later zorgvuldig gereconstrueerd.

Oorspronkelijk maakte de beeldengroep deel uit van een groot grafmonument uit het begin van de 2e eeuw na Christus. De keuze voor een gevecht tussen een beer en een everzwijn was bijzonder en wijst erop dat de eigenaar van het graf een opvallende en waarschijnlijk welgestelde persoon was. Zulke krachtige dieren stonden symbool voor moed, kracht en de onvermijdelijke strijd tussen leven en dood.

De replica die tegenwoordig in Neumagen-Dhron staat, is vervaardigd uit zandsteen. Voor de reconstructie werd een siliconenmal van het origineel gemaakt, dat wordt bewaard in het Rheinisches Landesmuseum in Trier. Zo kunnen bezoekers ook in Neumagen zelf kennismaken met dit bijzondere stukje Romeinse grafkunst.

Het monument laat zien dat de Romeinen hun graven niet alleen voorzagen van inscripties, maar ook van indrukwekkende beeldhouwwerken die iets vertelden over de overledene, zijn status en zijn kijk op leven en dood.

Pachtbetaling – belasting innen in de Romeinse tijd

Dit reliëf laat een alledaags, maar belangrijk tafereel uit de Romeinse tijd zien: de betaling van de pacht of tienden. Boeren uit de omgeving van Trier die grond pachtten van een landeigenaar moesten jaarlijks een deel van hun opbrengst of een geldbedrag afdragen. Daarmee werd de landbouw, die de basis vormde van de Romeinse economie, nauwkeurig gecontroleerd.

De pachters zijn te herkennen aan hun typische mantels met capuchon, kleding die in deze streek veel werd gedragen. Hun houding oogt ernstig en onderdanig, wat duidelijk contrasteert met de ontspannen houding van de Romeinse belastingambtenaren. Die zitten aan een tafel het geld zorgvuldig te tellen en controleren direct of de munten echt zijn.

Een bijzonder detail is de man in het midden van het reliëf. Hij krijgt een munt terug van een ambtenaar, waarschijnlijk omdat deze niet voldoet aan de Romeinse eisen of een onjuist bedrag vertegenwoordigt. Het laat zien hoe streng de Romeinse overheid toezag op betalingen en hoe nauwkeurig belastinginning werd uitgevoerd.

Dit reliëf maakt duidelijk dat de Romeinse samenleving een goed georganiseerd bestuur kende, met een uitgebreid systeem van belastingen en administratie. Dankzij deze inkomsten konden wegen, bruggen, steden, forten en het leger worden onderhouden.

Samen met de reliëfs over de wijnhandel, de pachtlevering en het dagelijks leven toont dit monument hoe belangrijk landbouw en handel waren voor de welvaart van de Moezelstreek. Het geeft een zeldzaam inkijkje in de economische organisatie van het Romeinse Rijk, waarin ook de inwoners van Neumagen-Dhron een belangrijke rol speelden.

Dit is de Romeinse poort (Torbogen) in Neumagen-Dhron, een van de markante overblijfselen uit de Romeinse tijd in het dorp.

De Romeinse poort van Neumagen-Dhron

Wanneer je door Neumagen-Dhron wandelt, kom je deze indrukwekkende stenen poort tegen. Hoewel de poort zelf uit een latere periode stamt, zijn in de constructie grote Romeinse zandstenen blokken verwerkt die afkomstig zijn van oude gebouwen en grafmonumenten uit het Romeinse Noviomagus. Zulke hergebruikte bouwmaterialen, ook wel spolia genoemd, werden in de Middeleeuwen veel toegepast.

De poort vormde de toegang tot het terrein van de Sint-Pieterskapel (Peterskapelle), waarvan de oudste delen teruggaan tot het begin van de 14e eeuw. Eeuwenlang liepen bewoners, pelgrims en reizigers via deze toegang de kapel en het kerkhof binnen.

Het is een mooi voorbeeld van hoe de geschiedenis van Neumagen-Dhron uit verschillende tijdlagen bestaat. Romeinse bouwstenen kregen een tweede leven in middeleeuwse bouwwerken, waardoor het verleden letterlijk zichtbaar bleef in het dorpsbeeld.

Wie vandaag onder de met klimop begroeide poort doorloopt, passeert eigenlijk meer dan tweeduizend jaar geschiedenis: van het Romeinse Noviomagus, via de middeleeuwse Sint-Pieterskapel, tot het huidige wijndorp aan de Moezel. Juist die combinatie van Romeinse resten en middeleeuwse monumenten maakt Neumagen-Dhron zo'n bijzondere historische bestemming.

Grafmonument - de vrolijke stuurman
De afbeelding stelt een door wijn aangeschoten stuurman voor. Hij ligt met zijn hoofd tegen een wijnvat aan, alsof hij luistert of het vat nog goed gevuld is. Het is een humoristische voorstelling die laat zien hoe belangrijk wijn was in het dagelijks leven én in de Romeinse beeldhouwkunst.

Deze stuurman maakte deel uit van een ander Romeins wijnschipgrafmonument dat in de fundering van het laat-Romeinse fort van Neumagen werd teruggevonden. Terwijl deze figuur een ontspannen en bijna vrolijke indruk maakt, toont een vergelijkbare stuurman op een ander wijnschip juist een eerder sombere of ontevreden gezichtsuitdrukking.

Het beeldje laat zien dat Romeinse kunstenaars niet alleen heldhaftige of plechtige taferelen uitbeeldden, maar ook humor gebruikten. Daarmee krijgt het leven van de schippers op de Moezel een menselijk gezicht. Het herinnert eraan dat de rivier bijna tweeduizend jaar geleden al een drukke handelsroute was, waar wijn uit de Moezel per schip naar Trier en andere delen van het Romeinse Rijk werd vervoerd.

De Leugasteen van Neumagen

Langs de Romeinse heerwegen stonden regelmatig mijlstenen, die de afstand tot belangrijke steden aangaven. In Gallië gebruikte men daarvoor geen Romeinse mijlen, maar de leuga, een Gallische lengtemaat van ongeveer 2,2 kilometer. Daarom worden deze stenen leugastenen genoemd.

De leugasteen van Neumagen (Noviomagus) werd in 212 na Christus opgericht tijdens de regering van keizer Caracalla. Op de steen staat vermeld dat het vanaf deze plaats 15 leugae naar Augusta Treverorum (Trier) was. Omgerekend is dat ongeveer 33 kilometer, wat goed overeenkomt met de huidige afstand.

De steen stond langs de belangrijke Via Ausonia, de Romeinse weg die Trier via Neumagen met de Hunsrück en verder richting Bingen verbond. Deze weg was van groot belang voor de handel, het leger en het bestuur van het Romeinse Rijk. Via deze route werden onder andere wijn, landbouwproducten en andere handelswaren vervoerd.

De Latijnse inscriptie is opgedragen aan keizer Marcus Aurelius Severus Antoninus, beter bekend als Caracalla. Hij wordt geprezen als de vrome en gelukkige keizer en als overwinnaar van de Parthen, de Adiabenen (een volk uit het huidige Irak) en de Britannen. Zulke inscripties hadden niet alleen een praktische functie, maar dienden ook als propaganda om de macht en successen van de keizer te benadrukken.

Leugastenen waren de wegwijzers van de Romeinse tijd. Ze hielpen reizigers en kooplieden bij het bepalen van afstanden en herinnerden iedereen eraan dat zij zich bevonden op een uitstekend onderhouden wegennet, dat het uitgestrekte Romeinse Rijk met elkaar verbond. De replica in Neumagen laat zien hoe geavanceerd de Romeinse infrastructuur bijna tweeduizend jaar geleden al was.

De Ausoniusweg (De snelweg van de Romeinen door de Hunsrück)

De Ausoniusweg was een van de belangrijkste Romeinse heerwegen in het huidige Duitsland. De weg verbond Mainz (Mogontiacum) via de Hunsrück met Neumagen (Noviomagus) en Trier (Augusta Treverorum). Over deze route reisden soldaten, kooplieden, ambtenaren en boodschappers door het Romeinse Rijk.

De naam van de weg verwijst naar de Romeinse dichter Decimus Magnus Ausonius. Rond het jaar 370 na Christus beschreef hij in zijn beroemde gedicht Mosella een reis van Mainz naar Trier. Onderweg roemde hij de schoonheid van het Moezeldal en noemde hij ook Noviomagus, het huidige Neumagen-Dhron. Dankzij zijn reisverslag kennen we veel details over deze belangrijke verbinding.

De Ausoniusweg was voor die tijd een technisch hoogstandje. De weg was ongeveer zes meter breed en bestond uit meerdere lagen steen, grind en zand. De fundering werd stevig aangestampt en met kalkmortel verstevigd. Aan beide zijden lagen afwateringssloten, zodat regenwater snel kon worden afgevoerd en de weg ook bij slecht weer goed begaanbaar bleef.

De route is ook terug te vinden op de beroemde Tabula Peutingeriana, een middeleeuwse kopie van een Romeinse wegenkaart. Daarop staat de verbinding van Bingen via Neumagen naar Trier duidelijk aangegeven.

Tegenwoordig volgen wandelaars en fietsers nog steeds delen van deze eeuwenoude weg. De Ausoniusweg herinnert eraan hoe goed de Romeinen hun infrastructuur organiseerden en hoe belangrijk Neumagen was als schakel tussen de Moezel en de Hunsrück. Dankzij deze weg konden wijn, handelswaar en legeronderdelen zich snel door het Romeinse Rijk verplaatsen.

De Romeinse vesting van Neumagen – afmetingen en strategische ligging

Na de verwoesting van de Romeinse nederzetting Noviomagus-Treverorum door Germaanse invallen rond 275 na Christus, bouwden de Romeinen in de 4e eeuw een nieuwe, zware vesting om de plaats te beschermen.

De vesting was indrukwekkend van omvang: 112 meter lang en 131 meter breed en werd versterkt door dertien ronde verdedigingstorens. Ze lag op een strategisch kruispunt waar de Moezel, de handelsroute over de rivier en de belangrijke heerweg tussen Mainz, de Hunsrück en Trier samenkwamen. Ook bevond zich hier een aanlegplaats voor schepen, waardoor Neumagen een belangrijke militaire én economische functie kreeg.

De Romeinse dichter Decimus Magnus Ausonius reisde rond 370 na Christus over deze route en beschreef in zijn beroemde gedicht Mosella het indrukwekkende uitzicht op Noviomagus. Hij noemde de vesting zelfs de "beroemde vesting van de goddelijke Constantijn", waarmee hij de indrukwekkende uitstraling van het fort prees.

Toch kende de vesting ook een keerzijde. Achter de imposante muren ging een samenleving schuil die zwaar werd belast door de enorme kosten van het Romeinse leger en de bestuurlijke organisatie. In de 4e eeuw legden deze lasten een grote druk op de bevolking. De economie raakte steeds verder in verval, waardoor de regio uiteindelijk in een periode van economische achteruitgang terechtkwam.

Van de oorspronkelijke vesting is tegenwoordig nog maar een klein deel zichtbaar. Dankzij archeologisch onderzoek en reconstructies is echter goed te zien hoe indrukwekkend het fort ooit moet zijn geweest. Het vormt een tastbare herinnering aan de tijd dat Neumagen een van de belangrijkste Romeinse steunpunten aan de Moezel was.

De achtvormig opgebonden wijnstok

Dit reliëf laat zien hoe de Romeinen bijna tweeduizend jaar geleden hun wijnstokken opbonden. De wijnstok werd langs een houten paal geleid en in een achtvorm (∞) vastgebonden. Deze manier van aanbinden gaf de ranken voldoende steun en zorgde ervoor dat de druiventrossen goed konden rijpen in de zon.

Deze teeltmethode bleef verrassend lang in gebruik. Tot ver in de Nieuwe Tijd werden wijnstokken op vergelijkbare wijze aan een enkele paal opgebonden, vaak in een boog- of S-vorm. De Romeinen gebruikten daarnaast ook andere systemen, zoals wijnstokken die langs bomen groeiden, heggen van wijnranken en houten rekken. Vooral dat laatste systeem is de voorloper van de moderne draadconstructies die tegenwoordig in vrijwel alle wijngaarden langs de Moezel worden gebruikt.

Op het reliëf zijn niet alleen de wijnstokken en druiventrossen te zien, maar ook eekhoorns en vogels. Zij vormden toen al een bedreiging voor de oogst. Het laat zien dat wijnboeren zich bijna tweeduizend jaar geleden met dezelfde problemen bezighielden als de wijnboeren van nu.

Dit bijzondere reliëf onderstreept hoe geavanceerd de Romeinse wijnbouw was. Veel technieken die de Romeinen ontwikkelden, vormen nog altijd de basis van de wijnteelt in het Moezeldal.

De Romeinse vesting van Neumagen – handelsbasis en bestuur

De Romeinse vesting van Neumagen (Noviomagus) was veel meer dan alleen een militair bolwerk. Het was ook een belangrijk logistiek centrum en bestuurskantoor, waar de bevoorrading van de soldaten werd geregeld.

Een Romeins garnizoen had enorme hoeveelheden voedsel nodig. Alleen al voor ongeveer 500 soldaten was dagelijks meer dan één ton broodgraan nodig, nog afgezien van het voer voor paarden en andere dieren. De omliggende dorpen waren verplicht om een deel van deze voedselvoorziening te leveren. Producten die niet lokaal beschikbaar waren, zoals olijfolie, wijn en garum (een populaire Romeinse vissaus), werden per schip over de Moezel aangevoerd.

Niet voor niets lagen Romeinse forten vaak dicht bij een rivier. De Moezel vormde een belangrijke verkeersader waar dagelijks schepen met voedsel, bouwmaterialen en andere handelswaren aankwamen. Dankzij deze verbinding konden de troepen snel worden bevoorraad.

Het leven van een Romeinse soldaat bestond niet alleen uit trainen en wachtlopen. Veel militairen werkten ook mee aan de aanleg van wegen, bruggen en andere bouwprojecten. Daarnaast was de Romeinse administratie verrassend modern. Bevelen, soldijbetalingen, ziekteverlof, verlofaanvragen en andere officiële documenten werden zorgvuldig opgeschreven, gekopieerd en bewaard. Zo hield de legerleiding nauwkeurig toezicht op het dagelijks functioneren van het fort.

De vesting van Neumagen was daarmee niet alleen een verdedigingswerk, maar ook het administratieve en economische hart van de Romeinse aanwezigheid aan de Moezel. Van hieruit werden handel, bevoorrading en bestuur georganiseerd, waardoor de regio eeuwenlang een belangrijke schakel vormde binnen het Romeinse Rijk.

Het soldatenleven in de Romeinse vesting van Neumagen

Hoe het er precies uitzag binnen de muren van de Romeinse vesting weten we niet, omdat archeologen maar weinig gegevens over de interne bebouwing hebben gevonden. Wel is duidelijk dat de grote binnenplaats van ongeveer 1,28 hectare een levendig militair centrum moet zijn geweest. Hier stonden waarschijnlijk soldatenverblijven, opslagplaatsen, werkplaatsen en stallen. Daarnaast waren er vermoedelijk bestuursgebouwen, herbergen voor reizigers en verblijven voor burgers die aan de vesting waren verbonden.

Het dagelijks leven van de soldaten was strak georganiseerd. De grootte en inrichting van hun verblijf waren afhankelijk van hun militaire rang. Meerdere soldaten deelden één kamer, die eenvoudig was ingericht met een haard, stapelbedden en enkele rekken voor hun persoonlijke bezittingen. Comfort speelde nauwelijks een rol; alles stond in het teken van discipline en paraatheid.

Na de ochtend met wachtlopen, oefeningen en andere militaire taken eindigde de dienst meestal al in de vroege middag. Daarna bereidden de soldaten zelf hun hoofdmaaltijd. Er waren namelijk geen centrale kantines; iedere kamer verzorgde zijn eigen eten.

Ook ontspanning hoorde bij het soldatenbestaan. Veel militairen bezochten in de namiddag het badhuis binnen de vesting om zich te wassen en te ontspannen. Daarnaast waren kroegen en speelhuizen populaire ontmoetingsplaatsen, waar soldaten na een lange werkdag konden eten, drinken en hun vrije tijd doorbrengen.

Zo was de Romeinse vesting van Neumagen niet alleen een verdedigingswerk, maar ook een kleine, bruisende gemeenschap waarin wonen, werken, handel en ontspanning nauw met elkaar waren verweven.

Visioen van Constantijn De eerste christelijke keizer

De zuil verwijst naar een verschijning van een kruis in het jaar 312 na Christus, toen Constantijn ten strijde trok tegen zijn rivaal Maxentius.

Hij versloeg hem en schreef de overwinning toe aan de tot dan toe voor hem onbekende christelijke God.

Vanaf het einde van de 4e eeuw werd het christendom de officiële staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk.

Dit verwijst naar een van de bekendste gebeurtenissen uit de Romeinse geschiedenis. Volgens de overlevering zag keizer Constantijn de Grote vlak vóór de Slag bij de Milvische Brug (312 n.Chr.) een lichtend kruis aan de hemel, met de woorden:

"In hoc signo vinces" – "In dit teken zult u overwinnen."

Na zijn overwinning op Maxentius gaf Constantijn de christenen godsdienstvrijheid met het Edict van Milaan (313). Daarmee kwam een einde aan de grote christenvervolgingen. Hoewel Constantijn zich pas op zijn sterfbed liet dopen, speelde hij een beslissende rol in de verspreiding van het christendom. Enkele tientallen jaren later, in 380 n.Chr., maakte keizer Theodosius I het christendom officieel tot staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk.

Deze gebeurtenis betekende een keerpunt in de geschiedenis van Europa: van een vervolgd geloof groeide het christendom uit tot de dominante religie van het Romeinse Rijk.

De Römersteig – wandelen door 2000 jaar Romeinse geschiedenis

Door Neumagen-Dhron loopt de Römersteig, een thematische wandelroute die je meeneemt langs de Romeinse geschiedenis van de Moezelstreek. De route volgt deels het tracé van de oude Romeinse heerweg tussen Trier (Augusta Treverorum) en Bingen.

In de Romeinse tijd lag hier de nederzetting Noviomagus, het huidige Neumagen-Dhron. Al rond 30 na Christus ontstond hier een belangrijke handelsplaats. Onder keizer Constantijn werd de nederzetting in de 4e eeuw versterkt met een klein fort, muren en torens om de route naar Trier te beschermen tegen invallen van Germaanse stammen.

Langs de Römersteig kom je verschillende bijzondere archeologische vindplaatsen tegen. Bij Piesport-Niederemmel werden een rijk versierde grafsteen en een gouden keizerlijke fibula gevonden. Ook zijn resten van een Romeinse wijnpers blootgelegd, die laten zien hoe belangrijk de wijnbouw hier al bijna tweeduizend jaar geleden was. Elk jaar wordt hier nog een Romeins Wijnpersfeest gehouden, waarbij wijn op traditionele wijze wordt geperst.

Op de heuvels bij Minheim zijn resten gevonden van een Romeinse nederzetting. In Neumagen-Dhron kun je de beroemde grafmonumenten bewonderen, waaronder het wereldberoemde Romeinse wijnschip, waarvan een natuurgetrouwe replica tegenwoordig over de Moezel vaart.

De Römersteig is daarmee veel meer dan een wandelpad. Het is een reis door de geschiedenis, waarbij prachtige uitzichten over de Moezel worden gecombineerd met tastbare herinneringen aan het leven van de Romeinen bijna tweeduizend jaar geleden.

De ronding stelt een voormalige toren voor - het pad geeft de dikte van de muur weer.

De maaltijd – een kijkje in het dagelijks leven van de Romeinen

Dit reliëf toont de heer des huizes en zijn echtgenote terwijl zij samen een maaltijd gebruiken. Twee dienaressen bedienen het echtpaar en zorgen ervoor dat het hen aan niets ontbreekt. Het tafereel laat zien hoe welgestelde Romeinse families leefden aan de Moezel, waar rijkdom uit handel, landbouw en vooral de wijnbouw een comfortabel bestaan mogelijk maakte.

Bijzonder is dat vrijwel alle grafmonumenten die in Neumagen-Dhron zijn gevonden geen goden of helden afbeelden, maar juist alledaagse scènes uit het Romeinse leven. Ze geven een uniek beeld van mensen aan het werk, tijdens het reizen, bij de wijnbouw of – zoals hier – tijdens een gezamenlijke maaltijd. Daardoor vormen deze reliëfs een soort stenen fotoalbum van het leven bijna tweeduizend jaar geleden.

Opvallend is ook dat deze grafmonumenten oorspronkelijk volledig beschilderd waren. De kleuren zijn in de loop der eeuwen verdwenen, maar de monumenten moeten destijds een levendige en indrukwekkende aanblik hebben geboden. Dankzij deze bijzondere vondsten behoort Neumagen-Dhron tot de belangrijkste plaatsen in Duitsland om het dagelijkse leven van de Romeinen te leren kennen.

De schoolscène – onderwijs in de Romeinse tijd

Dit reliëf geeft een bijzonder inkijkje in het onderwijs ten tijde van de Romeinen. Centraal staat een leraar die lesgeeft aan leerlingen van verschillende leeftijden. Aan zijn baard en verzorgde krullen is te zien dat hij waarschijnlijk een Griek was. Veel Romeinse leraren waren afkomstig uit Griekenland, dat bekendstond om zijn hoge niveau van onderwijs en wetenschap.

Aanvankelijk kregen kinderen uit welgestelde Romeinse families les van een privéleraar aan huis. Pas later ontstonden scholen waar meerdere leerlingen gezamenlijk onderwijs kregen. Schoolbezoek was echter niet verplicht en de Romeinse overheid bemoeide zich nauwelijks met de organisatie of financiering van het onderwijs.

Het reliëf laat ook de verschillen tussen de leerlingen zien. De zittende jongens dragen mooie gewaden en houden boekrollen vast, een teken dat zij ouder en verder gevorderd zijn in hun opleiding. De staande jongen draagt een eenvoudige tunica en heeft een bundel schrijftabletten bij zich, wat erop wijst dat hij nog een jonge leerling is.

Zoals veel grafreliëfs uit Neumagen-Dhron toont ook dit monument geen heldendaden of veldslagen, maar een alledaagse gebeurtenis uit het Romeinse leven. Daardoor krijgen we een verrassend levendig beeld van hoe kinderen bijna tweeduizend jaar geleden leerden lezen, schrijven en rekenen. Het reliëf herinnert eraan dat goed onderwijs ook in de Romeinse tijd al werd gezien als een belangrijke voorbereiding op het latere leven.

De schenker – een vertrouweling van de keizer

Dit reliëf toont een schenker (pincerna of biclucularius), een hoge functionaris aan het Romeinse keizerlijke hof. Op het eerste gezicht lijkt hij slechts verantwoordelijk voor het inschenken van wijn, maar zijn functie was veel belangrijker dan dat.

De schenker waakte over het eten en drinken van de keizer en moest ervoor zorgen dat alles veilig was. In een tijd waarin vergiftiging een reëel gevaar vormde, was dit een ambt dat alleen werd toevertrouwd aan iemand die volledig betrouwbaar was. Hij had bovendien dagelijks persoonlijk contact met de keizer en kon daardoor veel invloed uitoefenen aan het hof.

Op het reliëf houdt de schenker een beker vast. Naast hem zijn een wijnkan, een schaal en een drinkbeker afgebeeld – symbolen van zijn functie. De amfoor onder het reliëf herinnert aan de belangrijke rol van wijn in het Romeinse leven. Wijn was niet alleen een geliefde drank, maar ook een belangrijk handelsproduct langs de Moezel.

Dit monument laat zien dat de inwoners van Neumagen-Dhron niet alleen wijnboeren en handelaren waren, maar ook mensen konden voortbrengen die hoge functies bekleedden binnen het Romeinse Rijk. Het ambt van schenker groeide later zelfs uit tot een van de meest prestigieuze hofambten van de Middeleeuwen.

De Mosella – de Moezel bezongen door Ausonius

Dit informatiebord gaat over De Mosella, een beroemd gedicht dat de Romeinse dichter Decimus Magnus Ausonius schreef in 371 na Christus. Het is een van de oudste literaire beschrijvingen van de Moezel en bevat waarschijnlijk ook de eerste schriftelijke vermelding van Neumagen.

Ausonius was een geleerde uit Bordeaux en werkte als leraar en later als adviseur aan het hof van keizer Valentinianus I in Trier. Tijdens een reis van Bingen naar Trier raakte hij diep onder de indruk van het prachtige Moezellandschap. In zijn gedicht beschrijft hij de heldere rivier, de beboste heuvels, de vruchtbare akkers en de uitgestrekte wijngaarden die de oevers bedekten.

Over Neumagen schrijft hij dat hij na een eenzame tocht door de bossen uiteindelijk de vesting van Belgisch Neumagen (Belgica Neumagus) ziet opdoemen. Hij bewondert de vruchtbare velden, de zuivere lucht en het schitterende licht dat over het landschap valt. Zijn woorden geven een levendig beeld van de Moezelstreek zoals die er bijna 1.700 jaar geleden uitzag.

De Mosella is niet alleen een literair meesterwerk, maar ook een waardevolle historische bron. Het gedicht laat zien hoe belangrijk de Moezel in de Romeinse tijd was als vaarroute, wijngebied en leefomgeving. Dankzij Ausonius weten we dat de streek rond Neumagen-Dhron toen al bekend stond om haar schoonheid en welvaart – een reputatie die de Moezel tot op de dag van vandaag heeft behouden.

Pachtlevering – belasting betalen in de Romeinse tijd

Dit reliëf toont een tafereel uit het dagelijkse economische leven in de Romeinse tijd. In een vertrek dat door een zwaar gordijn in tweeën is verdeeld, brengen pachters hun pacht naar de landeigenaar. De pacht werd meestal niet met geld betaald, maar met een deel van de oogst, wijn of andere landbouwproducten.

Op het linker deel van het reliëf is te zien hoe afhankelijke boeren hun verschuldigde pacht afdragen aan de eigenaar of diens beheerder. Op het rechter deel vindt de verkoop van goederen plaats. Samen geven deze scènes een goed beeld van de levendige handel en de economische activiteiten langs de Moezel.

In de Romeinse tijd bestonden veel grote landbouwbedrijven, de zogenaamde villae rusticae. De grond was vaak eigendom van een rijke Romeinse familie, terwijl plaatselijke boeren de akkers bewerkten. In ruil daarvoor moesten zij jaarlijks een deel van hun opbrengst afstaan. Dat systeem zorgde ervoor dat de landgoederen winstgevend bleven en de steden, zoals Augusta Treverorum (Trier), van voedsel en wijn werden voorzien.

Het reliëf is afkomstig van het beroemde circusmonument van Neumagen-Dhron, een rijk versierd grafmonument waarop verschillende scènes uit het dagelijkse leven zijn afgebeeld. Samen vormen deze reliëfs een uniek historisch document dat laat zien hoe de Romeinse samenleving functioneerde. Ze tonen niet alleen de rijkdom van de elite, maar ook het werk van boeren, handelaren en ambachtslieden die de economie van de Moezelstreek draaiende hielden.

De kappersscène – schoonheid en status in de Romeinse tijd

Dit reliëf laat zien hoeveel aandacht welgestelde Romeinen besteedden aan hun uiterlijk. De vrouw des huizes zit op een fraai gevlochten rieten stoel en draagt een elegant gewaad met fijne plooien, geïnspireerd op de Griekse mode. Terwijl zij in een spiegel kijkt, zijn vier dienaressen druk bezig haar kapsel zorgvuldig in model te brengen.

In de Romeinse wereld was een verzorgd kapsel veel meer dan een kwestie van schoonheid. Het was een teken van rijkdom, aanzien en sociale status. Alleen welgestelde vrouwen konden zich meerdere slavinnen of dienaressen veroorloven die dagelijks uren besteedden aan het opsteken, vlechten en versieren van het haar. Sommige kapsels waren zo ingewikkeld dat ze met haarspelden, linten en zelfs haarstukken werden opgebouwd.

Het reliëf maakt deel uit van een grafmonument uit Neumagen-Dhron en toont opnieuw geen mythologische scène, maar een alledaags tafereel uit het leven van een rijke Romeinse familie. Juist daardoor zijn deze reliëfs zo bijzonder: ze laten zien hoe mensen bijna tweeduizend jaar geleden woonden, werkten en leefden.

Samen met de reliëfs van de maaltijd, de school, de handel en de wijnbouw vormt de kappersscène een uniek venster op het dagelijks leven in de Romeinse Moezelstreek. Dankzij deze uitzonderlijke grafmonumenten behoort Neumagen-Dhron tot de belangrijkste vindplaatsen voor Romeinse cultuur ten noorden van de Alpen.

Wijnvat op een wagen – wijntransport in de Romeinse Moezelstreek

Dit reliëf toont een groot wijnvat van ongeveer 1.000 liter op een stevige tweewielige wagen. Opvallend is dat de voerman boven op het vat zit, zodat hij de paarden goed kon aansturen. De zorgvuldig vervaardigde ijzeren hoepels rond het vat laten zien hoe belangrijk een stevige constructie was voor het vervoer van grote hoeveelheden wijn.

De afbeelding onderstreept de enorme betekenis van de wijnbouw in de Romeinse Moezelstreek. Nadat de druiven waren geperst en de wijn had gegist, moest deze naar handelaren, opslagplaatsen en steden zoals Augusta Treverorum (Trier) worden vervoerd. Dat gebeurde niet alleen over de Moezel per schip, maar ook over de Romeinse wegen met speciale wagens zoals op dit reliëf.

Bijzonder is dat dit type wijnwagen in de Moezelstreek nog eeuwenlang in gebruik bleef. Tot ver in de 20e eeuw reden vergelijkbare wagens met grote houten wijnvaten door de wijndorpen. Daarmee vormt dit reliëf een mooi voorbeeld van hoe Romeinse technieken en tradities eeuwenlang bleven voortleven.

Samen met het beroemde Neumagense wijnschip laat dit monument zien hoe goed de Romeinen het vervoer van hun kostbare wijn hadden georganiseerd. Over water én over land vormde de wijnhandel de economische motor van de Moezelstreek, waarvan de sporen vandaag de dag nog overal zichtbaar zijn.

De Sint-Pieterskapel – een kerk met meer dan zeven eeuwen geschiedenis

De Sint-Pieterskapel (Peterskapelle) in Neumagen-Dhron behoort tot de oudste historische gebouwen van het dorp. Zodra je de kapel binnenkomt, valt direct het gotische koor uit 1314 op. Het heeft een fraai kruisribgewelf met spitse bogen, een typisch kenmerk van de gotische bouwkunst. In de noordelijke koorwand bevindt zich nog een oorspronkelijke sacramentnis, waarin vroeger de geconsacreerde hosties werden bewaard.

Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de kapel een nieuwe functie als oorlogsgedenkkapel. De beeldhouwer Johannes Scherl uit Wittlich vervaardigde in 1956-1957 een nieuw altaar met een indrukwekkend Christusbeeld uit Kyllburger zandsteen. Het beeld toont de verrezen Christus, waaronder mensen bescherming zoeken – een voorstelling die bekendstaat als de Schutzmantel-Christus.

Het huidige schip van de kapel werd in 1710 herbouwd, waarbij delen van een ouder gebouw opnieuw werden gebruikt. Bij de toegang tot het koor bevinden zich twee bijzondere laatmiddeleeuwse beeldengroepen: een kruisigingsgroep uit 1646 en een Piëta, waarop Maria haar gestorven Zoon beweent.

In de zijmuren zijn grafmonumenten opgenomen van de voormalige heren van Neumagen. Rechts bevindt zich de grafplaat van Heinrich von Hunolstein (†1486), links die van graaf Heinrich von Isenburg (†1553). Deze adellijke families bestuurden Neumagen gedurende meerdere eeuwen.

Aan de noordwand staat een beeld van de apostel Petrus, de beschermheilige van de kapel. Al rond het jaar 900 bestond hier een aan Petrus gewijde voogdij, wat laat zien hoe oud de christelijke geschiedenis van Neumagen is. In de volksmond wordt de kapel nog altijd liefkozend "Pittisch Kerch" genoemd.

De Sint-Pieterskapel vormt daarmee een bijzondere plek waar middeleeuwse architectuur, religieuze kunst en de geschiedenis van Neumagen-Dhron samenkomen. Ze vertelt het verhaal van meer dan duizend jaar geloof, bestuur en herinnering aan de Moezel.

YouTube films
  Je kan vaak Nederlandse ondertiteling instellen zie >> TIPS

xx

xx

xx

xx

xx

 HOOFDMENU